escort bayan maltepe escort kadıköy escort ataşehir escort maltepe escort ataşehir escort istanbul escort bayan istanbul escort
Yakın tarihte İstanbul’un Uzun çarşısı ve Uzun çarşılıları | Tahtakale

Yakın tarihte İstanbul’un Uzun çarşısı ve Uzun çarşılıları

Yakın tarihte İstanbul’un Uzun çarşısı ve Uzun çarşılıları

Kemane ile dönen çarklardan ne eserler çıkardı, uzun çarşı esnafının üniforma şeklindeki kıyafetleri, uzun çarşının yeri meslekte ahlakı tesanüt.

uzun çarşı dükkanlarına müşteri neden giremezdi, uzun çarşı eşyası, uzun çarşılılar neden birbirlerinden kız alır, bütün dükkanlar birbirinin hısımı ve akrabası idiler, bu günkü uzun çarşı….

Devrin milli endüstrisini sinesinde yaşatan yakın tarihimizin İstanbul’da yer etmiş bir Uzun çarşısı vardı.

Uzun çarşı Mahmut paşanın alt başından Rıza paşa yoku şuna sapınca Mercana dönen yoldan başlayarak oradan yokuş aşağı Tahtakale’ye ve Balkapanı’na doğru inen bir çarşı idi.

Uzun çarşı deyip geçmeyelim.

 

İki yüz metre uzunluğunda altı, yedi metre genişliğinde oldukça yokuş bir sokağı iki taraflı dükkanlar doldurmuş, bu dükkanlarda o devrin ihtiyardan içinde yer tutan tahtadan yapılan pek çok eşya

bulunur, bu eşyanın hacmen büyük olanları dükkanların tavanlarında asılı bulunurdu.

Yakın tarihte henüz akaryakıtlardan istifade edilemediği için motor hattâ buharla işleyen makineler pek meydan bulamamış olduğundan, Uzun çarşı esnafı yerde oturarak el ile çektiği kemanenin

döndürdüğü basit çarhlardan istifade etmekte idi.

 

O güne göre bu basit kemane çarhından ne güzel şeyler yapılırdı. Tahta üzerine işlenmiş oyma kornişler, cilalı merdiven parmaklıkları, tav la kutu ve pulları.

O devirlerde askerlerin kullandığı tahtadan yapılmış gizli düğmeler, tahta havanlar süslü beşikler, çocuk bezi kurutan kafesler, çocuk el arabaları, çocuk sandalyeleri, tel dolaplar asker için muntazam

çadır kazıkları, çocuk beşiklerine sübekler vesaire..

 

Uzun çarşı dükkanları zeminden hemen yarım metre yüksekte idiler.

Çarşı yokuşta olduğu için mevsim yağmurlarının akıttığı sellerden ancak dükkanlar böyle muhafaza edilir, bu münasebet dolayısıyla müşteri dükkana adım uzatamaz, dükkan yüksekte kalırdı.

Uzun çarşı dükkanlarında çalışanlar iki üç adımlık seyyar merdivenlerle dükkanlarına çıkarlar ve dükkanda mutlaka terlik ile gezer, bütün müstahdemler dükkanda namaz kılarlardı.

Müşteri istediği malı dükkanın önünde durarak işaret eder ve yanına getirterek bakar, beğenir ve alırdı.

Uzun çarşılıların adeta üniforma gibi kıyafetleri vardı. Onlar yolda, tramvayda, vapurda nerede görülse derhal tanınırdı. Uzun çarşı esnafı elifiye tabir edilen şalvarla pantolon arası bir şey giyer,

üstlerinde mutlaka düzgün bir ceket bulunurdu. Fesi softa tipinden ayıran dar bir abani sarıkla sarılı idi.

O devirlerde fesin püskülü yanda, mutlaka solda olursa kabadayılık, pervasızlık manasına geldiği için Uzun çarşılıların gençlerinde abani sarık olmadığı gibi püskül daima yanda idi.

 

Uzun çarşılılar dan nüktedan, latifeci, hoş sohbet insanlar çok çıkardı.

Orta oyununa pişigar rolünü icat eden Uzun çarşılı Rıza Efendi olduğu tiyatro tarihimizde rivayet edilmektedir.

Uzun çarşılılar bir çarşıda çalışa çalışa birbirlerinin karakterini öğrendiği için birbirlerinden kız alır verirler,

Uzun çarşının dükkanlarının birindeki ihtiyar bir usta, karşı ki dükkandaki delikanlının kayın pederi, öteki dükkanın delikanlısı beriki dükkanın damadı olur,

bütün çarşı birbirinin yabancısı olmazdı. Uzun çarşıda ticari rekabet yoktu,

Allah herkesin kısmetini verir, o benden usta da elbet daha çok kazanacak sözü dilden dile dolaşırdı.

 

O çarşıda aksakallı ustalar dedelerinden gelmiş mesleği ayni dükkanda senelerce yürütmüş olmanın zevkini ya şarlar,

çarşıda birisi huşta olsa hepsi alakalanır, uzun çarşılının düğününe bütün çarşı esnafı davetlidir.

Uzun çarşıda vasati bir hesapla iki taraflı altmıştan fazla dükkan vardı, her dükkanda altı kişi olduğuna göre bütün çarşı esnafı 300 ile 400 arasında hesaplanabilirdi.

Uzun çarşılılar mahallelerinde birer benlik olurlardı. Mahallenin daima ileri gelenlerinden sayılırlar, hayır ve hasenatı sever insanlar olarak tanınırlardı.

Uzun çarşılı Rıza usta İstanbul’un meşhur yedilerin den tanınmış kabadayılarından olmakla beraber büyüklere önünü ilikleyerek hürmet etmesini bilen ayni zamanda terbiyeli bir zattı.

Uzun çarşı 1327 de İstanbul’ da çıkan büyük yangınların birinde yanmış kül olmuştur.

Uzun çarşıdan yanmamış bir kaç dükkan bugün hala Balkabağı caddesinde ayni şekli muhafaza etmekte tarihten bir parça olarak görülmektedir.

 

Yakın tarihte İstanbul’un Uzun çarşısı ve Uzun çarşılıları

26 EYLÜL PAZAR 1945

%d blogcu bunu beğendi: